Drie keer in de weke wor ik op mien waandeltochten deur de Koepelbos an iene van de leste taboe’s in Berkoop herinnerd: et volkomen stillezwiegen van de staandrechterlike executie van acht laandwachters en twie SS’ers vlak nao de bevri’jding, bi’j de ingang van et tegenwoordige parkeerterreintien. Mar waorom ze doodscheuten binnen, is totaol niet bekend.
D’r bin wat verhaelen dat een gevangene nog een pistooltien in de buse hadde en dat ze de oppassers uutlachen hebben (zie daorveur et weerdevolle boek “De Regio tijdens de Tweede Wereldoorlog” van W.H. de Vries) Mar een wat ooldere Berkoper hoolt et op een soorte vergelling veur de dood van de Kannedees Wilfred Berry in Ooldehooltpae, die as diezelde dag bi’j de Bultboerkeri’je in Berkoop begreven wodde. (Et kan gien toeval wezen dat de kommedaant van de Kannedezen laeter die executie dekt het.) Toch blieven d’r tal van vraogen over. Waoromme is d’r zo weinig over disse meensken bekend en wodt et opsluten van een tal “foute” Berkopers in et kleine karkien in et Meulelaentien en heur vlotte vri’jlaoting hielemaole doodzwegen?
De eerste groep wodde zonder perdon doodscheuten, wiels de aandere groep binnen de kotste keren weer vri’j rond leup. Kwam dat, omdat d’r meensken bi’j zatten mit ienige invloed? Et blift muuilik vergelieken, mar et verschil is wel arg groot. Opmarkelik is dat W.H. de Vries in zien boek mild schrift over de executie en nog milder over de vri’jlaoting van de Berkopers. Et eerste hadde ongetwiefeld te maeken mit de opmarking van de geriffermeerde dominee dr. H.W. van der Vaart-Smit, (de meerst foute dominee uut de oorlog en daornao, volgens Willem Bouwman in een publikaosie uut 2005) die in een geschrift uut 1949 “Kamptoestanden” de terechtstelling in Berkoop “een veelvoudige moord in koelen bloede op een afgelegen landweggetje” nuumt. De Vries kan daor weinig begrip veur opbrengen. Mar over de “foute” Berkopers schrift De Vries: “Veel Nederlanders werden uit nood in die jaren in de armen van de bezetter gedreven”. Da’s wel arg makkelik. Mar los daorvan wodt et donkt mi’j zo staorigan wel es tied dat Berkoop erkent dat d’r mit et doodschieten van die tien meensken, ok vanuut et perspektief van vlak nao de oorlog, een dudelike greens overschreden is.